In Gesprek Met… Mads Nissen!

Tijdens de vorige editie van Pride Photo Award won de Deense fotograaf Mads Nissen (Hobro, 1979) de tweede prijs in de categorie Documentaire fotografie met zijn fotoserie ‘Homophobia in Russia’. Nissen’s foto van een jong homostel tijdens een intiem moment in Sint-Petersburg werd uitgeroepen tot World Press Photo van het Jaar 2014. Niels van Maanen sprak onlangs met Nissen over zijn gelauwerde fotoserie.
 
PP04
 
Kun je me vertellen hoe je fotoserie tot stand kwam? Waarom besloot je naar Rusland af te reizen?
 
In de zomer van 2013 leidde ik een workshop voor jonge Russische fotografen in Sint-Petersburg. Na afloop van de workshop besloot ik nog een week of twee in Rusland blijven, omdat er een paar onderwerpen waren waarin ik me wilde verdiepen, waaronder LHBT-rechten. De antihomopropagandawet zou op dat moment snel ingevoerd worden. Ik kende in eerste instantie niemand in de Russische LHBT-gemeenschap, maar ik ontmoette een paar activisten tijdens de gay pride en een demonstratie voor het homohuwelijk in Sint-Petersburg. Ze deelden hun verhalen met me en namen me mee naar gay clubs en andere plekken.
 
Tijdens de gay pride stond ik naast Pavel, een jonge, zachtaardige man, afkomstig uit een klein, Russisch dorp. Op een zeker moment kwam er een homofoob op Pavel af die hem vroeg of hij een ‘flikker’ was. Pavel werd direct daarna vol in zijn gezicht gestompt. Hard. Ik was super gechoqueerd. Ik wist dat de situatie erg was, maar nu ik het met eigen ogen had gezien, voelde ik dat ook. Pavel provoceerde niemand. Hij stond daar gewoon. En toch werd hij geconfronteerd met pure haat. De politie arresteerde later zowel Pavel als de homofoob. Het was absurd.
 
Ik heb veel haat en geweld gezien die middag. Later die dag nam ik een foto van een andere man, Kirill, die ook in elkaar geslagen was door een stelletje homofoben. Van iets waar ik slechts over had gehoord en gelezen, veranderde homofobie in een persoonlijk probleem. Ik voelde de verantwoordelijkheid om me er veel verder in verdiepen.
 
PP04
 
Wat beoogde je precies met je fotoserie?
 
Ten eerste wilde ik vastleggen wat er in Rusland speelde. Ten tweede wilde ik mijn gevoel daarover delen. Eigenlijk wilde ik homofobie volledig uitroeien. [lacht] Ik realiseer me dat ik een journalist ben en dat ik nu niet volledig objectief ben, maar ik heb simpelweg een paar fundamentele waarden. Ik heb een boodschap van tolerantie en begrip. Ik heb mijn fotoserie niet per se gemaakt om Rusland de vinger te wijzen, maar eerder om ons allemaal de vinger te wijzen. We zijn het er over eens dat we geen homofoben en racisten zijn, maar zijn we dat echt niet? Sommige mensen zeggen: ‘Ik zou het volledig accepteren als mijn kind homo is.’ Maar misschien hopen ze ondertussen in hun hart dat hun kind hetero is? Hoe zou ik me gedragen als mijn zoon homo blijkt te zijn? Zijn we echt wel zo tolerant?
 
PP04
 
In veel van je foto’s kom je heel dicht bij onderwerpen . Je foto van Jon en Alex tijdens een intiem moment in het bed van Alex bewijst hoe jij als fotograaf ondergedompeld bent in dat wat je ons laat zien. Hoe zorg je dat mensen zich openstellen voor je?
 
Als ik wil dat toeschouwers zich betrokken voelen bij dat wat ik fotografeer, dan moet ik zelf betrokken zijn. Helaas ontbreekt het vaak aan menselijke intimiteit in journalistiek. Er is een bekende uitspraak van Robert Capa, de macho-oorlogsfotograaf die omkwam toen hij op een landmijn stapte: ‘Als je foto’s niet goed genoeg zijn, ben je niet dichtbij genoeg.’ Capa had het over fysieke nabijheid, maar ik streef naar mentale nabijheid. Mijn camera hanteren is maar een klein gedeelte van wat ik doe. Het is tegenwoordig heel erg makkelijk om een camera te gebruiken. Ik hou me vooral bezig met contact leggen en zorgen dat mensen zich op hun gemak voelen. Mijn werk gaat steeds minder om techniek en steeds meer om menselijke vaardigheden.
 
Ik kwam Jon en Alex tegen op een avond in mei 2014. We dronken bier en vertelden elkaar over onze levens. Ik had de haat en het geweld gefotografeerd, maar er ontbrak nog iets: de liefde. Uiteindelijk draait het alleen daar om: twee mensen die samen willen zijn. Ik vroeg Jon en Alex dus of ik met ze mee naar huis mocht komen. In eerste instantie waren ze een beetje verlegen. Ik vertelde ze dat ik niet geïnteresseerd ben in pornografie en vroeg ze om te doen alsof ik er niet was. Dat deden ze, en na een tijdje vergaten ze daadwerkelijk dat ik er was.
 
PP04
 
Het leven van seksuele minderheden in Rusland is er bepaald niet makkelijker op geworden. Waren mensen niet bang om voor je camera te poseren? Hadden ze geen twijfels?
 
Het leven van LHBT’ers is inderdaad slechter geworden, maar er is een nieuwe generatie van activisten opgestaan – veel van hen zijn in de twintig – die de situatie volkomen beu is: ze zijn het beu om zich te verstoppen, ze zijn het beu om excuses te maken, ze zijn alle bullshit beu. Ze hebben gay prides in West-Europa bezocht en zijn niet langer van plan om zich koest te houden. Ze zijn buitengewoon moedig. Pavel is in één jaar tijd vijf keer in elkaar geslagen en hij staat er nog steeds. Hij zal nooit opgeven. Zij zullen nooit opgeven.
 
PP04
 
Je fotoserie bevat een foto van een flamboyant uitgedoste danser in een gay club in Sint-Petersburg. Naast hem bevinden zich een paar gespierde, vrijwel naakte mannen. Vind je dat deze foto stereotypen in de hand werkt? Hij bevestigt in elk geval niet het steriele, seksloze beeld van homoseksualiteit waar reguliere homoactivisten vaak de nadruk op leggen.
 
Ik bezocht een gay club in Sint-Petersburg en dit is wat ik zag. Daarmee zeg ik niet dat alle gay clubs in Sint-Petersburg zo zijn. Dit is er een onderdeel van. De naam van de danser is Ruslan. Hij was zevenentwintig jaar oud, onlangs gescheiden van zijn vrouw en net uit de kast gekomen. Ik moet voorzichtig zijn met wat ik nu zeg, maar wanneer je lange tijd je seksualiteit niet hebt kunnen beleven, dan ontstaat er een enorme hoeveelheid stoom… wanneer je eindelijk de kans ziet om uit de kast te komen, dan doe je het goed. Ruslan was zichzelf aan het ontdekken. Hij verkende de grenzen van zijn seksualiteit. Dat was nodig. Zo simpel ligt het.
 
PP04
 
Ik zie de foto niet als een bevestiging van stereotypen. Het is eerder een opgeheven middelvinger naar alle onderdrukkers. De nieuwe generatie is niet van plan zich te verstoppen. Bevalt het je niet? Go fuck yourself. Tegelijkertijd vind ik mijn foto van een liefdevol, lesbisch stel en hun kind net zo belangrijk: eenvoudige, ‘normale’ mensen, net zo saai als ik. [lacht]
 
PP04
 
Je nam foto’s van video’s waarin Russische homojongens worden vernederd en mishandeld. Waarom besloot je deze foto’s op te nemen in je fotoserie?
 
Op sociale media kwam ik veel schokkende video’s tegen: een groep antihomoactivisten maakt een nepprofiel aan op een datingsite, regelt een afspraakje met een jongen en vernedert en mishandelt hem vervolgens. Alles wordt op video vastgelegd en vervolgens online gedeeld. Toen ik dit soort video’s voor het eerst zag, was ik verbijsterd, verdrietig en woedend tegelijkertijd. Ik regelde een ontmoeting met een antihomogroep, maar ik realiseerde me al snel dat ik vooral mijn verbijstering over de video’s wilde delen met de wereld. Ik speelde de video’s dus op mijn computer af en nam er foto’s van.
 
De grote vraag was of ik de foto’s wel kon publiceren. Door de gezichten van de mishandelde jongens te tonen, zou ik hun trauma kunnen verergeren. Zou me dat niet net zo schuldig maken als die homofoben? Terroristen plegen aanslagen omdat ze aandacht voor hun zaak willen genereren. Ben je als fotograaf daarom niet meer dan de prostituee van een terrorist? Ik heb daar enorme debatten over gevoerd. Als documentair fotograaf kan ik terrorisme simpelweg niet negeren. Ik kan het vastleggen en in een nieuwe context plaatsen. Dat is wat ik ook hier heb proberen te doen.
 
Ik nam twee foto’s. Één daarvan is van Maxim Martsinkevich, die aan het hoofd van de gewelddadige antihomobeweging staat. Martsinkevich is zo ontzettend zelfverzekerd dat hij niet eens zijn eigen identiteit beschermt terwijl hij op film mensen mishandeld. Ik nam ook een foto van een jonge man die gedwongen wordt om naakt voor de camera te dansen. De uitdrukking op zijn gezicht is zo intens verdrietig. Het deed me pijn toen ik het zag. En ik werd er tegelijkertijd enorm pissig om. Toen bezoekers van een tentoonstelling in Kopenhagen de foto zagen, begonnen sommigen van hen te huilen. Ik moest die foto laten zien.
 
PP04
 
Afgelopen februari werd je uitgeroepen tot winnaar van de World Press Photo van het Jaar 2014. Dat is niet niks. Heb je reacties uit Rusland gekregen?
 
Vitaly Milonov, de architect van de antihomopropagandawet, noemde mijn fotoserie anti-Russisch. Dat is natuurlijk totale onzin. Ik haat Rusland niet, ik haat homofobie. Helaas is mijn fotoserie niet gepubliceerd in de Russische mainstream media. Misschien is dat niet verrassend: je kunt redeneren dat mijn prijswinnende foto zich leent voor homopropaganda onder jongeren. Dat is door de nieuwe wet strafbaar. Als mijn foto werd tentoongesteld in Rusland zou je minstens achttien jaar moeten zijn om hem te mogen bekijken. Een bizar idee, toch? Er is niks pornografisch aan die foto. En ondertussen blijft president Poetin aan de lopende band toplessfoto’s van zichzelf de wereld insturen. [lacht]
 
 
Interview: Niels van Maanen
Kunsthistoricus en criticus, Amsterdam

Pride Photo Award is een jaarlijkse internationale wedstrijd voor foto's over seksuele en gender diversiteit.

Taal:

  • English
  • Nederlands